Mentionsy

Skądinąd drugi, inny mój wybitny kolega, a nawet przyjaciel Roger Skruton, z którym też mniej więcej w tym samym czasie się sprzyjaźniłem, zarzucał mi, że za dużo w moich publikacjach jest Habermasa.

Jeszcze dodam teraz, żeby tak, jeżeli będziemy rozmawiać o poglądach lewicowych, Habermasa, że on bardzo zawsze odróżniał marksizm, tak zwany, mówił zawsze marksizm zachodni od sowiet-marksizmu, od marksizmu sowieckiego.

To mnie wiodło do Webera i do Habermasa.

To oczywiście było od szkoły frankuckiej do Instytutu Social Forschung lat dwudziestych, aż do Habermasa, do jego myślenia w postmetafizycznych.

Księże profesorze, spróbujmy w takim razie teraz przyjrzeć się niektórym kluczowym ideom Habermasa.

Tym związanym z Habermasa wizją demokracji i już ze wspomnianą także przez pana profesora Krasnodemskiego ideą racjonalności komunikacyjnej, działania komunikacyjnego.

A z kolei, gdy chodzi o moją lekturę Habermasa, to też ona jest, myślę, inna niż pana profesora Krasnolubickiego.

Z tego powodu, że ja zacząłem czytać w ogóle cokolwiek Habermasa dopiero pod koniec lat 90.

W moim odczuciu to jest fundamentalne, żeby zrozumieć, ale także, żeby się zdystansować do myśli Habermasa.

Natomiast jeżeli spojrzymy na praktykę polityczną, no to musimy powiedzieć, że ta praktyka polityczna zupełnie nie pasuje do zaproponowanego dyskursu, sposobu deliberacji zaproponowanego przez Habermasa.

I teraz u Habermasa spotykamy znowu kolejne to wychylenie, że jednak trzeba poszukiwać gdzieś sensu.

W takiej książce, gdzie jest dialog między innymi z Habermasa Taylora, Judith Butler jest jeszcze ktoś z czwarty z autorów, gdzie Taylor mówi, no ale to przekonanie wynika po prostu z przesądu.

No i ten problem u Habermasa pozostaje.

Wydaliśmy go kilka lat temu w 90. urodziny Habermasa z tego co pamiętam.

No i zacytuję fragment, w którym twierdzisz tam m.in., że późno-nowoczesne otwarcie się Habermasa na religię znane jako tzw. zwrot postsekularny jest jednym z najbardziej spektakularnych nieporozumień we współczesnej historii intelektualnej.

No i można powiedzieć, że dyskusja pomiędzy wiarą a rozumem w nowoczesności, zdaniem Habermasa, toczyła się przez dłuższy czas w ramach tej opozycji.

No a co zyskuje modernizacja, czy ta strona nowoczesna, bo to jest chyba dla Habermasa, wydaje mi się, ważniejsze ostatecznie.

Wydaje mi się, że iluzja, na którą są podatni zwłaszcza wierzący czytelnicy Habermasa, jest taka, że oto mamy filozofa i w ogóle dużo ludzi wierzących przez to, że

stanowisko Habermasa się zmieniało, ewoluowało.

Myślę, że z jednej strony to czytając już późne teksty Habermasa czasem mam wrażenie, że przenoszę się w świat baśni, ponieważ pojęcie grzechu pierworodnego jest tam nieobecne.

gdzieś w kontekście obecności myśli Habermasa w kulturze niemieckiej, począwszy od czegoś, co dla mnie było zaskoczeniem, to znaczy kontekstualności myślenia.

Z drugiej strony jest tak, że w tekstach Habermasa, które w pewnym sensie inaugurują jeszcze poważniejsze zainteresowanie się religią, pojawiają się dwie daty.

Więc to jest też myślę, że ważny impuls dla Habermasa do myślenia właśnie o zjawisku religii.

tym na ile można postrzegać Habermasa w zesłowie jako ojca Unii Europejskiej kolejnego.

Jeśli spojrzymy na Habermasa, on generalnie mówi o tym, że ludzie są zdolni do tego, żeby identyfikować się w sposób mocny z tekstem zapisanym na papierze.

Jeden to a propos tego idealizmu, czy też utopijności wizji Habermasa, a drugi to chciałem wrócić do kwestii zwrotu postsekularnego, odnieść się do tego, o czym mówił profesor Krasnodemski.

Jeśli chodzi o idealizm Habermasa, to jest w ogóle częsty zarzut.

W związku z tym trudno, moim zdaniem, trudno z tego powodu uważać Habermasa za jakiegoś idealistę.

Po pierwsze, myślę, że biograficzne wątki związane jakby ze zmianą stosunku Habermasa do kwestii religijnych, jego jakichś być może prywatnych, tak, jakby sympatii czy antypatii w ogóle się w tym nie wykluczają, tak, to znaczy wydaje mi się, że, nie wiem, jeśli pomyślimy o wielkim, wielkim, no nie wiem, czy mistrzu, ale bardzo ważnej figurze, tak, intelektualnej Habermasa, kim był Kant, tak,

W przypadku Habermasa też tak jest.

I tam, z tego co rozumiem, bardzo ważną postacią dla Habermasa, która w pewnym sensie spina te różne wątki podjęte dzisiaj, był Karl Jaspers.

Czyli jeśli szukamy takiego tłumacza, który byłby biegły w obu językach, i świeckim, i filozoficznym, i religijnym, to Jaspers był zdaniem Habermasa najbliżej tego ideału.

Ja chciałbym dopytać też o tradycję filozoficzną niemiecką Habermasa, bo jak wiemy wywodził się ze szkoły frankfurskiej, czy był reprezentantem szkoły frankfurskiej, ale chciałbym zapytać, tutaj było zasygnalizowane nazwisko Gadamera, ale czy coś więcej, jaka była powiedzmy

relacja Habermasa względem Gadamera, względem jego hermeneutyki.

Nie znam Habermasa, ale jestem ciekaw z tej dyskusji, czy on odnosił się do tego, co dzieje się ostatnio, zwłaszcza ostatnio w polityce niemieckiej, czyli o wybielanie się Niemców ze zbrodni wojennych, że to są jacyś naziści, nie wiadomo kto, może Polacy, jacyś naziści.

Bardzo podobne idee znajdują się potem u Habermasa w jego, bodajże jednej z pierwszych prac ,

Bez Habermasa pewnie byśmy się tak często dzisiaj tą kategorią nie posługiwali.

Nie mam wykształcenia filozoficznego, ale pośmielę się tak powiedzieć, że słuchając o Habermasie mam wrażenie, że myślę, więc jestem, zamienia się u Habermasa w myślę, więc się mylę.

Trzeci taki problem to jest oderwanie od myśl Habermasa, oderwanie od prawdy obiektywnej, oderwanie od rzeczywistości.

Krzysztof Michalski, żebym namówił Habermasa, żeby podyskutował o religii z Leszkiem Kołakowskim w Wiedniu.

U Habermasa wyraźnie jest to powiedziane, że w tym dialogu musi być nastawienie na poszukiwanie prawdy.

Nie wolno dopuszczać Kanta, Hegla, Habermasa.

Habermas tego nie podejmuje i to nie jest jakby zarzut przeciwko niemu, tylko chodzi o to, że myślenie chrześcijańskie nie może się zamknąć w tej perspektywie myśli Habermasa,

są kształtowane nie tylko przez nasze naturalne umiejętności intelektualne, ale też przez warunki społeczne, przez wychowanie, kulturę, przez interesy Habermasa, to zostało z nim do końca.

To, co różniło go od Habermasa, to on by nigdy nie powiedział, że warunki możliwości dyskusji są warunkami możliwości prawdy, to znaczy z tego,

A poza tym jeszcze różnica jest taka, że dla dojrzałego Habermasa, bym o nim myślał, że dojrzały Habermas to jest taki myśliciel normatywny czy etyczny, który myśli o etyce, o normach w kategoriach form.

Wydaje mi się, że jak Państwo słyszą, ja jestem mocno krytyczny wobec poglądów Habermasa.

Na przykład jeśli chodzi o myślenie o filozofii postsekularnej, to mi się najlepiej odnosić właśnie do Habermasa, dlatego że ta myśl jest właśnie, najbardziej tego zachęca.

Mamy tam pewną wizję, natomiast struktura argumentacyjna jest tak trochę wydaje mi się słabsza, a u Habermasa to wszystko odnajdziemy.