Mentionsy

Dlatego, że kwestia Górskiego Karabachu zarówno w polityce pamięci Azerbejdżanu, jak i w polityce pamięci w Armenii jest niezwykle, podlega ciągłej reinterpretacji, ciągłemu dostosowaniu do konkretnego zapotrzebowania wynikającego przede wszystkim

mocno nieudokumentowanej czy wręcz mitologii determinuje to, co się wydarza wokół górskiego Karabachu i w samej rywalizacji azerbejdżańsko-armeńskiej.

Bo nawet kojarzę w pana książce taką opowieść, że po pierwsze my używamy słowa górski Karabach, ale pan używa słowa Karabach.

Innymi słowy ta kraina jest trochę większa niż ten łańcuch górski, o którym my kojarzymy.

I gdzieś tam jest ta opowieść, że na Nizinach żyli koczownicy muzułmańscy, którzy w lecie wybierali się ze stadami w te górskie rejony, gdzie właśnie rządzili melikowie armeńscy.

Ja tak dość detalicznie opisuję pewne manewry polityczne, których dokonywał Han zarządzający terenami dzisiejszego Karabachu, w tym tymi terenami górskimi.

Tam znajdowało się teren dzisiejszego górskiego Karabachu,

O górski Karabach tak.

Tak, w dalszym ciągu w samym górskim Karabachu dominowali Ormianie.

Kwestia sprowadzała się do tego, w jaki sposób w ogóle postrzegać górski Karabach.

Czy miał być częścią połączoną razem z górskim Karabachem?

gdzie spór terytorialny dotyczył nie tylko górskiego Karabachu, ale dotyczył też Nachiczewania, dotyczył też Zangezuru, czyli tego, co dzisiaj jest ormiańską prowincją Siunik.

Tak, zbliża się przede wszystkim przez terytorium Dagestanu, dlatego że jest to najprostsze, ponieważ nie trzeba przekraczać dużego łańcucha górskiego.

Tu kojarzę z lektury pana książki, że tu Ormianie dostrzegli pewną nadzieję, żeby Górski Karabach stał się częścią Armenii, a jednak decyzja bolszewików była...

Druga z decyzji miała dotyczyć tego, czy potencjalne referendum miałoby się odbyć na terenie tylko górskiego Karabachu, czyli części zdominowanej etnicznie przez Ormian, czy też na terenie całego Karabachu.

No i w tym pierwszym głosowaniu głosami przede wszystkim gruzińskich i ormiańskich bolszewików, ale też przez przeciwie jednego z ormiańskich reprezentantów zdecydowano, że Górski Karabach zostanie przyłączony do powstającej Republiki Armeńskiej.

Garegin Nyszdech, jeden z ważnych ormiańskich generałów dowodzących armią I Republiki Armenii, prowadził taką partyzancką wojnę, utworzył tam takie parapaństwo, które nazywał Republiką Górskiej Armenii.

No i w momencie, kiedy ta władza sowiecka się osadziła na terenie właśnie górskiego Karabachu, kiedy doprowadzono już do usunięcia zarówno azerbejdżańskich musawatystów, jak i ormiańskich dasznaków, zdecydowano, że ta stolica zostanie ustanowiona w małej wsi, która nazywała się wówczas Hankendi.

I to jest właśnie moment, który jest o tyle istotny w kontekście Górskiego Karabachu i w kontekście w ogóle historii Azerbejdżanu, że ugruntował i skonsolidował to, co zaczęło się w roku 1905.

Ta kolektywizacja oczywiście była skuteczna, natomiast to jest bardzo ciekawe, tutaj działa taka długa pamięć, dlatego że chociażby w górskich regionach Gruzji Armenii czy Azerbejdżanu doskonale pamiętano, w jaki sposób te poszczególne pola były podzielone pomiędzy konkretnych gospodarzy i w momencie, kiedy te 70 lat Związku Sowieckiego minęło, podzielono je z powrotem dokładnie w taki sam sposób.

Z drugiej strony to był wspomniany już wcześniej Garegin Nyszdech, czyli twórca Republiki Górskiej Armenii w Siuniku w Zangezurze.

Część badaczy nazywa to przesuwaniem granicy dopuszczalnego, to znaczy w Armenii dotyczy to chociażby kwestii pamięci o ludobójstwie, ale dotyczy też kwestii górskiego Karabachu.

Wtedy pojawiają się pierwsze bardzo takie jeszcze mocno skromne inicjatywy ormiańskie zgłaszające akces do tego, żeby jednak Górski Karabach stał się z powrotem znowu częścią Armenii, a nie Azerbejdżanu, żeby zmienić ten status autonomiczny.

Bardzo często jak mówimy o górskim Karabachu i o historii Armenii i Azerbejdżanu, tej rywalizacji,