Mentionsy

Historia bliska
Historia bliska
11.05.2026 20:00

Przewrót majowy. Czy zamach Piłsudskiego był koniecznością?

Rozmowa z Andrzejem Chwalbą o jednym z najważniejszych i najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń II Rzeczypospolitej — przewrocie majowym z 1926 roku. Czy zamach stanu Józefa Piłsudskiego był koniecznością polityczną, czy końcem demokratycznych aspiracji młodego państwa? Jak wyglądały kulisy trzydniowych walk w Warszawie i jakie konsekwencje przewrót przyniósł Polsce na kolejne lata? W rozmowie przyglądamy się napięciom politycznym epoki, roli armii, społecznym reakcjom oraz temu, jak przewrót majowy jest oceniany po stu latach.

Rozdziały (10)

1. Wstęp i przedstawienie gościa

Podróż do krakowskiego studia jedynki z historikiem profesorem Andrzejem Chwalbą, autorem książki „Maj 1926. Zamach, którego miało nie być”. Rozmowa o przewrocie majowym i jego konsekwencjach.

2. Garnizon Krakowski i jego decyzje

Analiza decyzji garnizonu Krakowskiego, który poparł rząd Witosa i Wojciechowskiego, a nie marszałka Piłsudskiego.

3. Dyskusja po wojnie polsko-radzieckiej

Przyczyny przewrotu majowego, w tym dyskusje po wojnie polsko-radzieckiej i konflikty między legionami.

4. Zmiana Piłsudskiego po śmierci Narutowicza

Analiza zmian w postawie Piłsudskiego po śmierci prezydenta Narutowicza i jego wpływ na decyzje polityczne.

5. Postać Piłsudskiego i jego projekty

Opis postaci i wizji Piłsudskiego na temat budowy niepodległej Polski, a także jego ambicje polityczne i egocentryzm.

6. Zamach majowy i jego przyczyny

Analiza przyczyn i procesu przygotowania zamachu majowego, a także jego konsekwencji dla polityki polskiej.

7. Obawy Piłsudskiego i zagrożenia

Obawy Piłsudskiego co do zagrożeń dla niepodległości Polski i jego plany na przyszłość.

8. Plan i wydarzenia zamachu

Opis planu zamachu i jego wydarzeń, w tym role adiutanta i orkiestry wojskowej.

9. Reakcja prezydenta Wojciechowskiego

Reakcja prezydenta Wojciechowskiego na działania Piłsudskiego i jego decyzje podczas zamachu.

10. Plan i wydarzenia zamachu dalej

Rozmowa kontynuuje opis planów i wydarzeń zamachu majowego, podkreślając rolę prezydenta Wojciechowskiego i generała Odlitz-Dreschera. Analiza konsekwencji działania rządu i wojskowego, a także rozmowa z profesorem Andrzejem Falbą o odpowiedzialności za zbrodnie i konsekwencje zamachu.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 19 wyników dla "Piłsudskiego"

W tym roku mija setna rocznica przewrotu majowego akcji Józefa Piłsudskiego, która początkowo miała być tylko prowokacją z orkiestrą wojskową maszerującą za zbuntowanymi oddziałami wojska, a która jednak stała się mini wojną domową i odmieniła losy kraju.

stojącego w obronie Piłsudskiego, które postawiły wyżej autorytet marszałka niż autorytet państwa.

Tym bardziej, że Zagórski jako oficer wywiadu, jaką wywiadu, miał za dodanie śledzić Piłsudskiego.

I donosił niekiedy niestworzone rzeczy na Piłsudskiego w Wiedniu, żeby go odwołać, że się nadaje na brygadiera, że nie ma żadnej ukończonej szkoły wojskowej.

Także to miało skłonić komendę, czyli sztab armii austro-węgierskiej do odwołania Piłsudskiego.

Gdyby on nie zginął, to być może te strzały by trafiły bezpośrednio w Piłsudskiego, gdyby się zgodził być prezydentem.

No ale to zadam takie pytanie, to jak ta Polska według Piłsudskiego powinna wyglądać?

Bo nigdy strona rządowa nie wyszła naprzeciw Piłsudskiego.

Pan zbudował postać Piłsudskiego po wnikliwej analizie źródeł, ale pana Piłsudski, w odróżnieniu od Piłsudskiego, nie wiem, profesora Nałęcza, to jest człowiek, którego trudno darzyć sympatią.

Tak reagowały na widzów Piłsudskiego, więc żaden inny polityk nie miał takiej, powiedziałbym, władzy nad tłumem, nad ludźmi, nad ich mentalnością, nad ich umysłowością.

Słusznie, niesłusznie, to jest zupełnie inna sprawa, ale to do ludzi docierało i coraz więcej osób uważało, że musi być miejsce Piłsudskiego w armii i w państwie, bo to państwo nam się rozsypuje, że niepodległość jest zagrożona.

I obawa przed niebezpieczeństwem, które czyha na ojczyznę, powstała w głowie Piłsudskiego.

Panie profesorze, opisuje pan bardzo dokładnie te wypadki od począwszy 12 maja i w pierwszej wersji planu ta akcja Piłsudskiego miała polegać na tym, że z Sulejówka wyruszy jedynie siódmy pułk ułanów lubelskich.

ukochane dzieciaki Piłsudskiego.

W końcu tam kasztanka zostaje na terenach tego pułku pochowana, więc ukochany koń Piłsudskiego.

Panie profesorze, czy w polskiej armii wtedy był jakikolwiek oficer, który mógł stanąć naprzeciwko Piłsudskiego i pokonać go jakąś odważną operacją wojskową?

Ta opinia później bliskiej Piłsudskiego wskazuje, że on był naprawdę załamany tym, co się stało.

Wiadomo, układ został zabetonowany, ludzie Piłsudskiego w zasadzie już władzy nie oddali do końca dwudziestolecia, do końca istnienia Rzeczpospolitej.

To jest ciekawa historia, że ten upokorzony Sejm, nie mając faktycznie wyboru, podejmuje taką decyzję i również posłowie Poznańskiego i Pomorza, którzy pierwotnie myśleli o tym, żeby zbojkotować Piłsudskiego,