Mentionsy

Na pozór brzmi jak sprzeczność.

A jednak w Polsce lat 60. narodził się ruch, który próbował zespolić czerwony sztandar z biało-czerwoną flagą.

Potrafili mobilizować emocje tysięcy ludzi, a ich hasła o zagrożeniu z zewnątrz, o wrogach wewnętrznych, o zdradzie elit brzmią zaskakująco nowocześnie.

Jaką rolę odegrał charyzmatyczny, a dla wielu także groźny Mieczysław Moczar?

No i wreszcie, jakie było dziedzictwo tego nurtu?

Jak to w ogóle może być, że komunizm jest narodowy?

To rzeczywiście może brzmieć jako paradoks, bo komuniści byli długo postrzegani jako ci, którzy się orientują wyłącznie na Moskwę.

No ale okazywało się, jak już przejmowali władzę.

garściami czerpali z tradycji narodowej, niekomunistycznej, przede wszystkim z okresu II wojny światowej, ale także nawet w wieku XIX, a nawet okresu wcześniejszego wręcz insurekcji kościuszkowskiej.

Pańska książka dotyczy przede wszystkim lat 60., bo lata 60. to jest ten moment, kiedy ten narodowy komunizm w wersji moczarowskiej rozwija się najintensywniej, jest najbardziej znaczący, ale to myślę, że ponieważ cofnęliśmy się do II wojny światowej, to taki szybki ekskurs w tą stronę.

Od II wojny światowej, od roku 1945 do początku lat 60. wydarzyło się w Polsce bardzo wiele i pytanie, dlaczego narodowy komunizm w takiej intensywnej formie pojawia się dopiero w początku lat 60., a nie wcześniej.

ale tak naprawdę Gomułka nie był nigdy nacjonalistą, był ortodoksyjnym komunistą, aczkolwiek nie był stalinistą, chciał w Polsce systemu komunistycznego, ale różniącego się od tego w wydaniu sowieckim.

Ja uważam, że punktem zwrotnym była klęska stylinizmu i rok 56. w Polsce i przekonanie bardzo szerokie, myślę, że to charakteryzowało myślenie większości Polaków, że...

komunizm jako ideologia stracił swoją moc mobilizującą.

Oczywiście nigdy większość Polaków nie utożsamiała się z ideologią komunistyczną jako taką, ale jednak komunizm bezpośrednio po wojnie, jeszcze w pierwszej połowie lat 50.,

obiecywał modernizację kraju, dokonywał tej modernizacji, industrializacji, urbanizacji, tworzył możliwość awansu społecznego, takiej mobilności społecznej w górę.

Natomiast po 1956 roku jest już przekonanie, że komunizm przyniósł terror, kolektywizację rolnictwa, obniżenie się stopy życiowej w trakcie realizacji planu sześcioletniego.

Jest taka pustka ideowa,

I nie tylko w Polsce, ale także w niektórych innych krajach komunistycznych pewnym sensie naturalnym posunięciem jest sięgnięcie...

To w Rumunii realizuje Goriu Desz, a potem Nicolae Czołczesku, natomiast w Polsce mniej więcej w tym samym czasie taką próbę podejmuje Moczar i jego zwolennicy.

Jest taka znakomita książka Jerzego Kochanowskiego, rewolucja międzypaździernikowa, która opowiada o właściwie taką historię społeczną, instytucjonalną po trosze też Polski lat 56-57, czyli roku po październiku 56. roku.

I Kochanowski pokazuje to jako rewolucję na bardzo wielu polach, to jest przede wszystkim daleko idąca destalinizacja, na przykład destalinizacja obyczaju, ale też na przykład tak barwne rzeczy jak pojawianie się plastiku, czy pojawianie się takich, no powiedzmy, że pierwocin, myślę, że kultury konsumpcyjnej, zaryzykowałbym chyba takie określenie, ale jakoś to nie ma dalszego ciągu, to się jakoś urywa.

Przede wszystkim kończy się entuzjazm, który charakteryzuje myślenie i nastawienie dużej części społeczeństwa bezpośrednio po październiku, który trwa co najmniej kilka miesięcy, góra rok, tak jak to ujmuje Jerzy Kochanowski.

Także nadzieje na to, że Polska się uniezależni od Moskwy do pewnego stopnia są oczywiście spełnione, bo Polska zachowuje pewną autonomię, dużo dalej posuniętą niż w okresie stalinowskim, ale to nie jest na miarę tych marzeń,

To jest bardzo dobry okres, jeśli chodzi o takie odczuwanie sytuacji materialnej, ponieważ Gomułka decyduje się na podwyższenie płac realnych.