Mentionsy

Podcast Muzeum Historii Polski
Podcast Muzeum Historii Polski
02.10.2025 13:00

Jak narodowy komunizm wstrząsnął PRL? Moczar i „partyzanci”

W latach 60. XX wieku w Polsce narodził się nurt określany mianem narodowego komunizmu. Najbardziej rozpoznawalną twarzą tego zjawiska był Mieczysław Moczar – potężny minister spraw wewnętrznych i lider nieformalnej grupy tzw. partyzantów. Kim oni właściwie byli? Dlaczego w pewnym momencie stali się tak wpływowi? I czym w istocie był narodowy komunizm?

Moczar przeszedł długą i krętą drogę na szczyty władzy w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Jego doświadczenia wojenne, legenda dowódcy partyzanckiego oraz odsunięcie na boczny tor w okresie stalinizmu ukształtowały w nim postawę, która stała się fundamentem działalności „partyzantów”. Grupa ta odwoływała się do etosu walki partyzanckiej, haseł narodowych, a także do nastrojów antysemickich. Jak doszło do tego, że znajdowali poparcie także wśród dawnych żołnierzy Armii Krajowej?

Czy Moczar i jego zwolennicy dążyli do obalenia rządzącego wówczas I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki? Jaką rolę odegrali pod koniec lat 60.? Na czym polegała przeprowadzona przez nich czystka kadrowa w partii? I wreszcie – czy niebezpieczne hasła moczarowców mogą być wciąż aktualne dziś?

O tych wszystkich kwestiach rozmawiają w dzisiejszym podcaście dr Michał Przeperski i prof. Paweł Machcewicz z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Podcast został zrealizowany w ramach projektu: Kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego – Portal Historyczny Dzieje.pl.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 25 wyników dla "Moczar"

Jaką rolę odegrał charyzmatyczny, a dla wielu także groźny Mieczysław Moczar?

Partyzanci Moczara.

Zanim o partyzantach Moczara, to podstawowe pytanie.

I właśnie partyzanci, ta grupa polityczna pod kierownictwem Mieczysława Moczara, to są ci, którzy byli pierwsi, tacy narodowi komuniści w naszej historii?

Pańska książka dotyczy przede wszystkim lat 60., bo lata 60. to jest ten moment, kiedy ten narodowy komunizm w wersji moczarowskiej rozwija się najintensywniej, jest najbardziej znaczący, ale to myślę, że ponieważ cofnęliśmy się do II wojny światowej, to taki szybki ekskurs w tą stronę.

To w Rumunii realizuje Goriu Desz, a potem Nicolae Czołczesku, natomiast w Polsce mniej więcej w tym samym czasie taką próbę podejmuje Moczar i jego zwolennicy.

One musiały trafiać na biurko Moczara jako najpierw wiceministra, a potem ministra spraw wewnętrznych.

Środowisko polityczne, może to jest najlepsze określenie, którego liderem był Mieczysław Moczar, charyzmatycznym liderem, liderem to wynika z wielu źródeł.

Ale partyzanci dlatego, że sam Moczar i wielu ludzi z jego otoczenia mieli przeszłość partyzancką w szeregach Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, czyli w partyzance komunistycznej.

Początkowo jądrem tego mitu były właśnie dokonania samego Moczara i jego towarzyszy w szeregach partyzantki komunistycznej, ale potem

Instytucjonalną formą tego zespolenia był Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, którego Mieczysław Moczar był liderem.

Moczar ją zresztą rozbudowuje, następuje bardzo poważny rozrost liczebny zbowidu pod żoną Moczara i to już jest pod koniec lat 60. kilkaset tysięcy ludzi, członków.

To jest moim zdaniem ruch społeczny, polityczno-społeczny, który Moczar tworzy, który jest jego zapleczem w budowaniu wpływów.

Także to jest bardzo ciekawy przykład do tego, że Moczar stworzył potężny ruch polityczno-społeczny, ale okazywało się, że nie we wszystkich aspektach mógł go kontrolować.

Mieczysław Moczar był od grudnia 1964 roku ministrem spraw wewnętrznych.

To wszystko zostało wyolbrzymione potem przez propagandę komunistyczną i przez samego Moczara, przez partyzantkę komunistyczną.

Ubecka, będą wyznaczały kierunek jego działań i po 1956 roku wraca Moczar do resortu bezpieczeństwa, który już nosi nazwę Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Ja pokazuję na kilku przykładach, jak Moczar mógł wpływać na myślenie, przekazując mu także fałszywe informacje w dokumentach MSW.

I Walery Namiotkiewicz pozostawał w bliskich, zażyłych kontaktach z Mieczysławem Moczarem.

Był zaprzyjaźniony z Moczarem.

domu moczara, takie bardzo swobodne panie w kostiumach kąpielowych, panowie w czymś, co można uznać za stroje ogrodowe, ale to wszystko było takie średniężne jak na tamte czasy.

No i właśnie był tam i Moczar i Namiotkiewicz, a inne zdjęcie to ślub Namiotkiewicza i kto jest, jacy są świadkowie na tym ślubie?

Mieczysław Moczar i Wojciech Jaruzelski.

I myślę, że był takim człowiekiem moczara przy Gomułce.

Czy Mieczysław Moczar chciał zastąpić Władysława Gomułkę?