Mentionsy
Podcast Muzeum Historii Polski
02.10.2025 13:00

Jak narodowy komunizm wstrząsnął PRL? Moczar i „partyzanci”

W latach 60. XX wieku w Polsce narodził się nurt określany mianem narodowego komunizmu. Najbardziej rozpoznawalną twarzą tego zjawiska był Mieczysław Moczar – potężny minister spraw wewnętrznych i lider nieformalnej grupy tzw. partyzantów. Kim oni właściwie byli? Dlaczego w pewnym momencie stali się tak wpływowi? I czym w istocie był narodowy komunizm?

Moczar przeszedł długą i krętą drogę na szczyty władzy w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Jego doświadczenia wojenne, legenda dowódcy partyzanckiego oraz odsunięcie na boczny tor w okresie stalinizmu ukształtowały w nim postawę, która stała się fundamentem działalności „partyzantów”. Grupa ta odwoływała się do etosu walki partyzanckiej, haseł narodowych, a także do nastrojów antysemickich. Jak doszło do tego, że znajdowali poparcie także wśród dawnych żołnierzy Armii Krajowej?

Czy Moczar i jego zwolennicy dążyli do obalenia rządzącego wówczas I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki? Jaką rolę odegrali pod koniec lat 60.? Na czym polegała przeprowadzona przez nich czystka kadrowa w partii? I wreszcie – czy niebezpieczne hasła moczarowców mogą być wciąż aktualne dziś?

O tych wszystkich kwestiach rozmawiają w dzisiejszym podcaście dr Michał Przeperski i prof. Paweł Machcewicz z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Podcast został zrealizowany w ramach projektu: Kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego – Portal Historyczny Dzieje.pl.

Moczar Gomułka MSW Mieczysław Moczar Załuskiego Moczarowi Moczar Kasman AK Zbigniewa Załuskiego SB Gomułce Gierka Pawła Machcewicza Namiotkiewicz

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 7 wyników dla "Gomułce"

prowadzącą działania operacyjne, a od 1964 roku już jest ministrem spraw wewnętrznych i to buduje jego potęgę w wymiarze politycznym, ale także daje mu możliwość docierania do różnych środowisk, inwigilowania różnych środowisk, do pewnego stopnia także manipulowania Gomułką poprzez podsyłanie Gomułce różnych dokumentów wytworzonych przez służbę bezpieczeństwa, raportów.

I myślę, że był takim człowiekiem moczara przy Gomułce.

To była gra o zajęcie pozycji numer dwa przy Gomułce, o zbudowanie jak najszerszych wpływów własnych i własnego środowiska.

eliminację wpływów grup postrzeganych jako konkurencyjne, no i stworzenie najlepszej pozycji wyjściowej w walce o schedę po Gomułce, bo nikt nie rządzi ani nie żyje wiecznie.

On będzie jednym z najważniejszych kandydatów, a może kandydatem numer jeden do przejęcia władzy po Gomułce, ale nie ma żadnych poszlak, które by świadczyły o tym, że Moser grał przeciwko Gomułce.

Natomiast nawet jeżeli nie grał przeciwko Gomułce, to z pewnością grał ostro i powiedzieć, że grał faul, to nic nie powiedzieć, bo lata 60. i stopniowe z roku na rok wzmacnianie się partyzantów, to no cóż, jak to określić, rewolucja kadrowa, to chyba nie będzie przesada od połowy lat 60., na pewno i to wszystko bardzo mocno splecione, nierozerwanie splecione z hasłami,

To, co się zaczęło w marcu 1968 roku jako taka droga Moczara nie do usunięcia Gomułki, bo na to nie ma żadnych dowodów, ale do właśnie zajęcia pozycji tego polityka numer dwa przy Gomułce, zostaje przez Gomułkę odczytana.

Ostatnie odcinki