Mentionsy

Podcast Muzeum Historii Polski
02.07.2025 13:00

Jan Kazimierz Waza - francuska niewola, potop szwedzki i abdykacja

Wybierz swojego ulubionego władcę w Rankingu Królów Polski! Zagłosuj na stronie https://ranking.muzhp.pl/

Lata 1648-1668 to dwie dekady panowania ostatniego na polskim tronie władcy z dynastii Wazów - Jana Kazimierza. Lata dla Rzeczypospolitej tragiczne. Powstanie Chmielnickiego, potop szwedzki, wojna domowa, liberum veto i mało znana historia grożącego naszemu państwu rozbioru - to wszystko miało wówczas miejsce.

Skłócony z magnatami Jan Kazimierz nie zdołał – mimo talentów wojskowych – szybko stłumić powstania Chmielnickiego. Gdy do Polski wlał się szwedzki „potop”, władca uciekł za granicę i powrócił, gdy szala zwycięstwa zaczęła się przechylać na stronę lojalnych wobec niego wojsk. Mimo ogromnych zniszczeń, Rzeczpospolita wyszła z wojennych trudności obronną ręką.

Po dekadzie najazdów zewnętrznych, królewska para zaczęła forsować plany umocnienia władzy królewskiej. Doprowadziło to do buntu magnata Jerzego Lubomirskiego, który zakończył się krwawą wojną domową i upadkiem autorytetu władcy. Jan Kazimierz abdykował i pozostawił Rzeczpospolitą w głębokim kryzysie.

Czy władca ten był dla naszych dziejów nieszczęściem? Czy lepiej dla naszych dziejów byłoby, gdyby Jan Kazimierz pozostał w zakonie jezuitów? A może nie można obarczyć go odpowiedzialnością za nieszczęścia, które wówczas spadły na Rzeczpospolitą?

O tym wszystkim w Podcaście Muzeum Historii Polski z serii Inne historie Polski. Rozmawiają Cezary Korycki i jego gość, prof. Konrad Bobiatyński z Uniwersytetu Warszawskiego.

Podcast zrealizowano w ramach zadania: kontynuacja i rozbudowa multimedialnego projektu informacyjno-edukacyjnego - Portal Historyczny Dzieje.pl

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 29 wyników dla "Muzeum Historii Polski"

Lata 1648-1668 to dwie dekady panowania ostatniego na polskim tronie władcy z dynastii Wazów Jana Kazimierza.

Lata największej dla Rzeczypospolitej pożogi, niezliczonej ilości batalii, zagrożenia mało znaną z historii sprawą potencjalnego rozbioru, a do tego także i potężnych konfliktów wewnętrznych z efektem w postaci bratobójczego rokoszu.

Zapraszam także do głosowania w rankingu na najlepszego króla Polski.

Z okazji tysiąclecia koronacji pierwszego króla Bolesława Chrobrego Muzeum Historii Polski zaprasza do wspólnego stworzenia rankingu Królów Polski.

Więcej informacji o rankingu na stronie muzeum ranking.muzhp.pl.

Dzień dobry Państwa i moim gościem jest profesor Konrad Bobiateński z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego.

Z filmu Potop jako tego obrońcy Polski przed szwedzkim potopem, jednakże gdy przygotowywałem się do tego spotkania, zawsze staram się analizować tą wiedzę popularną, czy ten popularny wizerunek, jaki krąży wokół danego władcy, o którym rozmawiamy w internecie, na portalach historycznych, czy w różnych artykułach.

To może zacznijmy od początku, później przeanalizujemy te tezy, które ja postawiłem, czy Jan Kazimierz to jest bohater negatywny, czy pozytywny naszej historii.

Wywołał prawdziwą awanturę król Polski u papieża Urbana VIII i ostatecznie Jan Kazimierz nie przyjął święceń kapłańskich ani zakonnych.

No właśnie, bo to jest kolejny ciekawy wątek, że gdybyśmy mieli zapytać o szare eminencje w historii Polski, tutaj nawiązując do tej szarej eminencji dworu francuskiego, która uwięziła wcześniej Jana Kazimierza, czyli kardynała Richelieu, ale gdybyśmy mieli szukać szarej eminencji w historii Polski i do tego jeszcze kobiety,

I zastanowilibyśmy się, która z małżonek, którego z polskich władców rzeczywiście tak mocno pociągała za sznurki, a jest relatywnie mało znana, mało poznana.

Takich przykładów iluzorycznych sukcesów, które przekładały się w skali ogólnopolskiej bardzo przykre konsekwencje mógłbym podać zdecydowanie więcej.

Jest to taki polski katyn, jak się czasami to nazywa w historii popularnej XVII wieku.

I ten 1654 rok, tragiczny rok w historii szczególnie Wielkiego Księstwa Liteckiego, kiedy to połączone wojska moskiesko-kozackie zalewają z kilku stron Litwę.

Natomiast w Koronie od wkroczenia Szwedów z kierunku pomorskiego do Wielkopolski od lipca 1655 roku katastrofa następuje niezwykle szybko.

Wsparcia z Polski nie było prawie żadnego.

Były tam jednostki Gwardii Królewskiej, kilka regimentów piechoty, ale kiedy Szwedzi wkroczyli do Wielkopolski to to wszystko zostało odwołane do obrony Warszawy.

To jest największe zagrożenie w całej historii Litwy.

Granice Wielkopolski staną otworem dla Brandenburczyka, a przypuszczać należy, iż ten o całe Prusy certować, starać się, zechce.

No i to jest, Panie Profesorze, dość ciekawa sprawa, że powiedzmy na 100 lat przed rozbiorami Polski pojawia się ta słynna przepowiednia Jana Kazimierza, który przewidział ten los Rzeczypospolitej.

Po drugie, czy przypadkiem do tego potencjalnego rozbioru nie mogło dojść już w czasie układu, który miał być zawarty dziś w tym takim małym zapadłym miasteczku na Węgrzech, którego nazwy pewnie nie pamiętamy, Radnot, jedna nazwa, druga węgierska, to tam miał być ten pierwszy rozbiór Polski w połowie XVII wieku.

Poddał się bezradności wobec całej tej beznadziejności sytuacji politycznej i tej wielkiej porażki, jaką jednak poniósł jako władca Polski, czy może były jakieś inne przyczyny tej abdykacji, na przykład zdrowotne?

Na koniec będzie kolejne nieoczekiwane pytanie, bo Muzeum Historii Polski z okazji tysiąclecia koronacji Bolesława Chrobrego prowadzi taki ranking najlepszego polskiego króla.

Pana zdaniem najlepszych królów Polski, ja zapytam inaczej, czy jest na tym podium negatywnym?

Najgorszych polskich władców?

Pewnie gdybym już był zmuszony do ułożenia takiej hierarchii, to znalazłby się wśród kilku takich najsłabszych władców Rzeczypospolitej, obojga narodów, ten nieszczęsny najmłodszy waza na polskim tronie.

Profesor Konrad Bobiatyński z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego był naszym gościem.

Najlepszy, najgorszy polski koronowany władca w historii.

Zapraszamy do subskrypcji kanału Muzeum Historii Polski, tak aby nie ominęły Państwa kolejne odcinki.