Mentionsy

Stanisław Leszczyński, król dwukrotny w latach 1704-1709 i 1733-1736.

Stanisław Leszczyński.

I chyba muszę przyznać, że podobnie jak wielu słuchaczy, nawet zainteresowanych historią, ten okres, w którym Stanisław Leszczyński wchodzi na tron, to jest taka troszkę biała plama, jeśli chodzi o nauczanie.

Podzieczy wiedeńskiej między panowaniem Stanisława Augusta Poniatowskiego są rządy SAS-ów, ale gdzieś tam na tych kartach dziejów Polski pojawia się Stanisław Leszczyński.

A pozycję rodu bardzo wzmocnił ojciec Stanisława Leszczyńskiego, generał Wielkopolski, czyli starosta generalny Wielkopolski, Rafał Leszczyński.

I żeby zrozumieć, jak Stanisław Leszczyński zostaje polskim królem, moim zdaniem trzeba jednak się cofnąć do

A symbolem tego są rozbiory, więc żeby zrozumieć rozbiory trzeba też zrozumieć tę epokę wcześniejszą, czyli epokę Wettynów i czasy Leszczyńskiego.

Upadek staje się jakimś żenującym kondominium, którym króla wybierają obce mocarstwa, bo tak chyba trzeba powiedzieć o rządach Sasów przerywanych rządami Leszczyńskiego.

I tutaj warto zauważyć, że Stanisław Leszczyński właśnie w tym pierwszym okresie, jako bardzo młody człowiek wchodzący dopiero na arenę polityczną,

Coś ciekawe, Rafał Leszczyński, czyli ojciec Stanisława, rozchorował się na wieście.

A Stanisław Leszczyński przyczynił się, brał udział w wyniesieniu Augusta.

Natomiast już w roku na przełomie gdzieś 1699-1700, kiedy August II forsuje pomysł Wielkiej Wojny Północnej, zaczyna się rozdźwięk pomiędzy stronnictwem dworskim a właśnie rodziną Leszczyńskich.

co doprowadza do przejścia Rafała Leszczyńskiego do opozycji.

czy bracia Wiśniowieccy, no i właśnie starosta odolanowski Stanisław Leszczyński, oni praktycznie wszyscy wylądują w pewnym momencie w opozycji.

Stosunkowo niedawne badania Michała Zwierzykowskiego pokazują, że Leszczyński miał już chyba wówczas swoje własne plany.

Stanisław Leszczyński był człowiekiem gruntownie wykształconym, wyrafinowanym.

Trzeci brat po prostu zrezygnował z kandydowania i wówczas Karol XII wysunął kandydaturę Stanisława Leszczyńskiego.

Chyba Stanisław Leszczyński zaczął budować w sobie taką świadomość czy poczucie królewskości.

W każdym bądź razie, kiedy po traktacie w Altranstadt, na mocy którego August II pod naciskiem szwedzkim zrezygnował z polskiego tronu i uwolnił braci Sobieskich, Leszczyński korony nie przekazał.

o ile można Stanisława Leszczyńskiego nazwać mianem ważnego władcy.

Stanisław Leszczyński koronowany jest w wieku 27 lat.

Ale ja troszkę inaczej chciałbym, o co innego chciałbym zapytać, a mianowicie o wizerunek Stanisława Leszczyńskiego.

I ja kiedy patrzę na portret Leszczyńskiego, ale pędzla Matejki, to nieodparcie przypomina mi się Staś Połaniecki z filmu Rodzina Połanieckich na podstawie powieści Sienkiewicza.

Owszem, są zachowane portrety Stanisława Leszczyńskiego takie, można by powiedzieć, sarmackie.

Ryciny, które przedstawiają koronację z 1705 roku nie mają nic wspólnego w ogóle z rzeczywistym wizerunkiem Leszczyńskiego.

Na pewno Stanisław Leszczyński, przynajmniej od 1725 roku, ale myślę, że już wcześniej, kiedy obracał się w tym kręgu dworu szwedzkiego, on się ubierał po francusku.

Poza tym, a to jest ciekawa rzecz, my wiemy, że Stanisław Leszczyński kilka razy w swoim życiu przebierał się, ponieważ podróżował inkognito.

Pierwsza taka znana przebieranka, to jest chyba 1712, jeśli się nie mylę, rok, kiedy Stanisław Leszczyński w stroju wojskowym żołnierza jedzie do Benderów, w których jest przetrzymywany pod opieką, a de facto jest internowany, Karol XII pod opieką turecką.

Żeby przemknąć przez terytoria kontrolowane przez Habsburgów, Leszczyński musiał się przebrać i jako jakiś żołnierz podróżował.

Druga taka znana podróż to jest rok 1733, kiedy Leszczyński podróżuje do Polski w przebraniu subiekta kupieckiego karetą, czyli w stroju mieszczańskim.

Kolejne przebranie to jest przebranie w roku 1734, kiedy Stanisław Leszczyński ucieka z oblężonego Gdańska, ostrzeżony, że Gdańsk już podpisał kapitulację i że zażądano od niego wydania króla.

Opis ucieczki z Gdańska do Kwidzynia Stanisława Leszczyńskiego.

No więc to są te przynajmniej trzy przykłady, kiedy Stanisław Leszczyński przebierał się.

I znany jest też jeden obraz, portret Leszczyńskiego gdzieś z lat 20., kiedy on już zaczyna być traktowany jako kandydat do polskiego tronu po śmierci Augusta II.

Leszczyński jest w takim stroju, w takiej szacie wędrowca, na którą naszyta jest muszla z kijem w dłoni, czyli jest przedstawiony jako pielgrzym do Santiago de Compostela, ale w peruczce.

Tutaj powiedzieliśmy w poprzedniej części o tych ciekawych perypetiach Stanisława Leszczyńskiego, o tym, jak sobie zupełnie inaczej wyobrażamy jego wizerunek.

Natomiast sam Stanisław Leszczyński staje się kandydatem do polskiego tronu.

Po śmierci Karola XII nawet Piotr I gdzieś tam pisał o tym, że mógłby przystać na Leszczyńskiego, bo on już nie ma swojego protektora, jakim był król szwedzki.

Stąd też Leszczyński mógł znaleźć to schronienie po śmierci Karola XII w Wisemburgu, czyli tak dosyć blisko, przepraszam bardzo, dosyć blisko już Francji.

I od roku 1726-1727 Stanisław Leszczyński staje się kandydatem Francji do korony w momencie, kiedy pojawi się tam kwestia sukcesji, czyli po śmierci Augusta II, bo pamiętajmy też, że

I z każdym kolejnym rokiem, kiedy August II się starzał, znaczenie Stanisława Leszczyńskiego rosło.

w jaki sposób będzie można osadzić Leszczyńskiego, czy wystarczy po prostu przywieźć go do Polski i ogłosić, że on już przecież raz został wybrany królem, czy też trzeba będzie przeprowadzić elekcję i rozpoznanie terenu sytuacji przez dyplomatów francuskich doprowadziło do decyzji,

Też zastanawiano się jak to zrobić, czy to ma się tak odbywać per procura i podjęto decyzję, że jednak dobrze by był, aby Leszczyński znalazł się w Polsce.

A w międzyczasie Stanisław Leszczyński, jak już wspominałam, w przebraniu subiekta kupieckiego, przyjechał do Warszawy i ujawnił się w kościele Świętego Krzyża na krakowskim przedmieściu, w stroju podobno właśnie sarmackim, szlacheckim.

niemal jednomyślnie na Stanisława Leszczyńskiego, niekoniecznie ze względu na jego osobiste cechy charakteru, bo raczej pamiętano go jako człowieka właśnie bardzo zależnego od króla szwedzkiego.

Leszczyński po elekcji bardzo szybko usunął się z Warszawy, ale nie pojechał do Krakowa na koronację, bo jak powiedziałam, on już był koronowany.

Stanisław Leszczyński, tak jak usłyszeliśmy w tym odcinku, także nie.

Była elekcja niestety Stanisława Leszczyńskiego, czyli naszego dzisiejszego bohatera, elekcja z 1704 roku.

Słucham, słucham i nie dowierzam, bo biografia Stanisława Leszczyńskiego nagle okazała się materiałem na świetny serial przygodowy, thriller polityczny.

Tak naprawdę lojalnie uprzedzono Stanisława Leszczyńskiego, jakie są warunki i on zdecydował, że będzie uciekał po to też, żeby właśnie przedstawiciele tego miasta już nie mieli żadnych obiekcji, że w jakiś sposób łamią przysięgi dane królowi polskiemu.

Oczywiście my przebieg tej ucieczki znamy z opowieści opracowanej przez Stanisława Leszczyńskiego i bardzo szybko opublikowanej w wielu językach.

Okres niezbyt chwalebny dla Stanisława Leszczyńskiego, ponieważ on prowadzi różne negocjacje i w trakcie tych negocjacji używa argumentów, które my w tej chwili potępiamy.

To się kończy fiaskiem i kończy się i tak rozwiązaniem pewnie dla Leszczyńskiego samego jako człowieka w miarę...

W miarę dobrym, to znaczy wynegocjowaniem przez Francję, że Lotharingia będzie dożywotnio księstwem, w którym Leszczyński będzie księciem.

I dopiero po śmierci Leszczyńskiego ona zostanie inkorporowana do...

Więc te losy Leszczyńskiego są rzeczywiście losami bardzo powikłanymi i jako polityk on nie może być pozytywnie oceniony, tak myślę.

I tutaj Stanisław Leszczyński odgrywa na pewno istotną rolę.

Panie profesor, jest troszkę haniebny chrys na życiorysie Stanisława Leszczyńskiego, ale jednak wydaje się, że to człowiek światowy.

w okresie bez królewia, ale jeszcze przed elekcją Leszczyńskiego.

I ten drugi tekst na pewno był znany w autografie Stanisława Leszczyńskiego.

Po powstaniu warszawskim znajdował się w zbiorach Biblioteki Ordynacji Krasińskich, ale był wydany i wydane były chyba w aksimile dwóch stron, więc można porównać rękę Leszczyńskiego.

W jakiś sposób znalazła się w rękach Stanisława Leszczyńskiego, który dokonał przeróbki tego tekstu.

Natomiast już w roku 1739 też się pisze o tym, że Głos Wolny jest autorstwa Leszczyńskiego.

I w pewnym momencie Leszczyński wydaje na pewno w Nancy tekst po polsku, tekst Głosu Wolnego.

Tym, że te chimery wetyńskie nie zostały zrealizowane, ale podejmowano pewne działania propagandowe w celu tego, aby przypomnieć Leszczyńskiego.

Dlaczego Leszczyński wydał drukiem tekst ten A, czyli ten wcześniejszy, nie wiemy.

Ta wersja Leszczyńskiego podkreśla pozycję króla, jego władzę.

do tej tezy, że tekst Głosu Wolnego powstał w okresie bezkrólewia, że napisał go chyba ktoś z Litwy, pewnie dostał się do rąk Leszczyńskiego, on to czytał, przemyślał.

I w pewnym momencie, ponieważ to wychodzi z dworu Leszczyńskiego, zaczyna się mówić, że to on jest autorem tego tekstu.

Już jako tekst francuski wydany pod nazwiskiem Leszczyńskiego.

Finalnie ta recepta na poprawę losu Rzeczypospolitej, organizacji Rzeczypospolitej pozostaje tylko receptą na papierze, natomiast zapytam ciekawostkowo o inną receptę, którą opracował Stanisław Leszczyński, o której ostatnio nawet wspominał prezydent Francji Emmanuel Macron.

Ile prawdy jest w tej francuskiej przepisie na bezę, ale Leszczyński.

Natomiast dworowi Leszczyńskiego przypisuje się też rozpropagowanie we Francji jednej ze sztandarowych obecnie francuskich zup, czyli zupy cebulowej.

A legenda też mówi, że sam Leszczyński nauczył tam jakąś swoją francuską kucharkę pieczenia magdalenek, czyli takich ciasteczek w kształcie muszylek, które też są uznawane za typowo francuskie.

I też trzeba powiedzieć, no właśnie, jeśli ktoś ma w oczach ten wizerunek Matejkowski, jakoby Stanisława Leszczyńskiego, to warto mieć świadomość, że taką sylwetkę to Leszczyński mógł mieć tak mniej więcej do 1710 roku.

No to wymieńmy może dziadkiem, których Ludwików był Polak Stanisław Leszczyński.

Lotaryngi Stanisław Leszczyński spłonął, bo zapalił mu się szlafrok.

Wychodzi na to, że Stanisław Leszczyński był po prostu jednym z wielu naszych rodaków, którzy chcieli dobrze, ale wyszło tak jak wyszło.

No to muszę zadać to pytanie dla porządku, dla przyzwoitości, chociaż oczywiście zdaję sobie sprawę, że na podium się to Stanisław Leszczyński raczej nie znajdzie, ale umieściłaby go pani gdzieś na tej liście, czy może na tej liście hańby wręcz.

Nie jestem w stanie oceniać jednoznacznie takiego człowieka jak Leszczyński, zresztą chyba żadnego z polskich królów.

Nawet ci, którzy byli współpracownikami króla Augusta III z familii, korespondowali ze Stanisławem Leszczyńskim.

To był bardzo ważny ośrodek, a potem właśnie poprzez Głos Wolny, poprzez te działania publikacyjne Leszczyńskiego, stamtąd można powiedzieć, że płynął pewien impuls reformatorski.

Co prawda projekt Leszczyńskiego jako projekt taki troszeczkę...

I tutaj znaczenie Leszczyńskiego, nawet jeżeli nie był pierwotnym pomysłodawcą głosu wolnego, to jego znaczenie jako tego, kto przyczynił się do rozpropagowania tej idei, tych pomysłów jest olbrzymie.