Mentionsy

Stanisław Leszczyński, król dwukrotny w latach 1704-1709 i 1733-1736.

Stanisław Leszczyński.

I chyba muszę przyznać, że podobnie jak wielu słuchaczy, nawet zainteresowanych historią, ten okres, w którym Stanisław Leszczyński wchodzi na tron, to jest taka troszkę biała plama, jeśli chodzi o nauczanie.

Podzieczy wiedeńskiej między panowaniem Stanisława Augusta Poniatowskiego są rządy SAS-ów, ale gdzieś tam na tych kartach dziejów Polski pojawia się Stanisław Leszczyński.

A pozycję rodu bardzo wzmocnił ojciec Stanisława Leszczyńskiego, generał Wielkopolski, czyli starosta generalny Wielkopolski, Rafał Leszczyński.

I sam Stanisław jest przynajmniej w pierwszym okresie, kiedy wchodzi na arenę polityczną, realizatorem planów politycznych swojego ojca.

ale też trochę szerszego stronnictwa, w skład którego wchodzi także krąg magnacki, z którym związana była jego matka Jabłonowska z rodu, czyli to jest także polityka Stanisława Jabłonowskiego, jeszcze hetmana z czasów Jana III Sobieskiego.

I żeby zrozumieć, jak Stanisław Leszczyński zostaje polskim królem, moim zdaniem trzeba jednak się cofnąć do

Początków panowania Augusta II.

Mamy odsiecz wiadańską, rok 1683, mamy później rządy wiele dekad, początek XVIII wieku, później rządy Stanisława Augusta Polintowskiego, Konstytucja 3 maja, upadek, rozbiory.

Po śmierci Jana III mamy podwójną elekcję, w czasie której wybrano kandydata francuskiego Contiego i kandydata saskiego przyszłego Augusta II.

I tutaj warto zauważyć, że Stanisław Leszczyński właśnie w tym pierwszym okresie, jako bardzo młody człowiek wchodzący dopiero na arenę polityczną,

Coś ciekawe, Rafał Leszczyński, czyli ojciec Stanisława, rozchorował się na wieście.

A Stanisław Leszczyński przyczynił się, brał udział w wyniesieniu Augusta.

Zaczynało się wszystko tak, jakby miał być zwolennikiem Augusta.

Natomiast już w roku na przełomie gdzieś 1699-1700, kiedy August II forsuje pomysł Wielkiej Wojny Północnej, zaczyna się rozdźwięk pomiędzy stronnictwem dworskim a właśnie rodziną Leszczyńskich.

To jest też zresztą ciekawe, że przynajmniej kilku takich młodych magnatów, którzy wprowadzali, czy jak gdyby uczestniczyli w instalowaniu rządów saskich w Polsce, tacy właśnie jak Jan Stanisław Jabłonowski,

czy bracia Wiśniowieccy, no i właśnie starosta odolanowski Stanisław Leszczyński, oni praktycznie wszyscy wylądują w pewnym momencie w opozycji.

Dlaczego sam Stanisław został polskim królem?

Stanisław Leszczyński był człowiekiem gruntownie wykształconym, wyrafinowanym.

Ale August II bardzo szybko na wieść o ogłoszonej detronizacji, ogłoszonej przez konfederatów wielkopolskich, potem to się nazywa Konfederacja Warszawska, ta grupa opozycyjna antysaska, kazał zaaresztować dwóch braci Sobieskich.

Trzeci brat po prostu zrezygnował z kandydowania i wówczas Karol XII wysunął kandydaturę Stanisława Leszczyńskiego.

Chyba Stanisław Leszczyński zaczął budować w sobie taką świadomość czy poczucie królewskości.

W każdym bądź razie, kiedy po traktacie w Altranstadt, na mocy którego August II pod naciskiem szwedzkim zrezygnował z polskiego tronu i uwolnił braci Sobieskich, Leszczyński korony nie przekazał.

I w związku z tym chęć do tego, by Augusta II pokonać, pozbawić tronu, dać mu taką nauczkę naprawdę na całe życie.

Tam wchodziło w grę tylko pokonanie Augusta, detronizacja i nic więcej.

rozczarowani polityką Augusta II, sposobem sprawowania władzy, właśnie tą nieodpowiedzialnością, awanturniczością jego polityki, nieprzestrzeganiem polskich zasad ustrojowych.

o ile można Stanisława Leszczyńskiego nazwać mianem ważnego władcy.

Stanisław Leszczyński koronowany jest w wieku 27 lat.

Ale ja troszkę inaczej chciałbym, o co innego chciałbym zapytać, a mianowicie o wizerunek Stanisława Leszczyńskiego.

Czy może rzeczywiście ten wizerunek Stanisława Leśniewskiego jako Piasta, jako Polaka, miał coś wspólnego z tą jego linią polityczną?

Owszem, są zachowane portrety Stanisława Leszczyńskiego takie, można by powiedzieć, sarmackie.

Na pewno Stanisław Leszczyński, przynajmniej od 1725 roku, ale myślę, że już wcześniej, kiedy obracał się w tym kręgu dworu szwedzkiego, on się ubierał po francusku.

Więc ubiera się dokładnie tak samo, jak ubierał się August II.

Poza tym, a to jest ciekawa rzecz, my wiemy, że Stanisław Leszczyński kilka razy w swoim życiu przebierał się, ponieważ podróżował inkognito.

Pierwsza taka znana przebieranka, to jest chyba 1712, jeśli się nie mylę, rok, kiedy Stanisław Leszczyński w stroju wojskowym żołnierza jedzie do Benderów, w których jest przetrzymywany pod opieką, a de facto jest internowany, Karol XII pod opieką turecką.

Kolejne przebranie to jest przebranie w roku 1734, kiedy Stanisław Leszczyński ucieka z oblężonego Gdańska, ostrzeżony, że Gdańsk już podpisał kapitulację i że zażądano od niego wydania króla.

Opis ucieczki z Gdańska do Kwidzynia Stanisława Leszczyńskiego.

No więc to są te przynajmniej trzy przykłady, kiedy Stanisław Leszczyński przebierał się.

I znany jest też jeden obraz, portret Leszczyńskiego gdzieś z lat 20., kiedy on już zaczyna być traktowany jako kandydat do polskiego tronu po śmierci Augusta II.

Tutaj powiedzieliśmy w poprzedniej części o tych ciekawych perypetiach Stanisława Leszczyńskiego, o tym, jak sobie zupełnie inaczej wyobrażamy jego wizerunek.

Natomiast sam Stanisław Leszczyński staje się kandydatem do polskiego tronu.

I od roku 1726-1727 Stanisław Leszczyński staje się kandydatem Francji do korony w momencie, kiedy pojawi się tam kwestia sukcesji, czyli po śmierci Augusta II, bo pamiętajmy też, że

I z każdym kolejnym rokiem, kiedy August II się starzał, znaczenie Stanisława Leszczyńskiego rosło.

A w międzyczasie Stanisław Leszczyński, jak już wspominałam, w przebraniu subiekta kupieckiego, przyjechał do Warszawy i ujawnił się w kościele Świętego Krzyża na krakowskim przedmieściu, w stroju podobno właśnie sarmackim, szlacheckim.

niemal jednomyślnie na Stanisława Leszczyńskiego, niekoniecznie ze względu na jego osobiste cechy charakteru, bo raczej pamiętano go jako człowieka właśnie bardzo zależnego od króla szwedzkiego.

Może zacznijmy od Stanisława Augusta Pamiętowskiego.

Stanisław August Pamiętowski, oczywiście, że nie.

August III, oczywiście, że nie.

Stanisław Leszczyński, tak jak usłyszeliśmy w tym odcinku, także nie.

August II, także nie.

Była elekcja niestety Stanisława Leszczyńskiego, czyli naszego dzisiejszego bohatera, elekcja z 1704 roku.

No o elekcji Stanisława Augusta Poniatowskiego to wszyscy wiemy, że tutaj też to już nie jest elekcja wolna, ale że tak będzie to właśnie wiedziano już po roku 1735, czyli po tym jak Rosja narzuciła ostatecznie Rzeczypospolitej swojego kandydata.

Słucham, słucham i nie dowierzam, bo biografia Stanisława Leszczyńskiego nagle okazała się materiałem na świetny serial przygodowy, thriller polityczny.

Tak naprawdę lojalnie uprzedzono Stanisława Leszczyńskiego, jakie są warunki i on zdecydował, że będzie uciekał po to też, żeby właśnie przedstawiciele tego miasta już nie mieli żadnych obiekcji, że w jakiś sposób łamią przysięgi dane królowi polskiemu.

Oczywiście my przebieg tej ucieczki znamy z opowieści opracowanej przez Stanisława Leszczyńskiego i bardzo szybko opublikowanej w wielu językach.

Okres niezbyt chwalebny dla Stanisława Leszczyńskiego, ponieważ on prowadzi różne negocjacje i w trakcie tych negocjacji używa argumentów, które my w tej chwili potępiamy.

Bardzo mocno w roku 1733 podnosił tę sprawę w takim piśmie politycznym Epistole Familiares Subtempus Interregni Stanisław Konarski.

I tutaj Stanisław Leszczyński odgrywa na pewno istotną rolę.

Panie profesor, jest troszkę haniebny chrys na życiorysie Stanisława Leszczyńskiego, ale jednak wydaje się, że to człowiek światowy.

Ma dość pozytywną wymowę, jeśli chodzi o samego Augusta II.

I ten drugi tekst na pewno był znany w autografie Stanisława Leszczyńskiego.

W jakiś sposób znalazła się w rękach Stanisława Leszczyńskiego, który dokonał przeróbki tego tekstu.

To chodzi o wojnę sukcesji austriacką, w której August II aspirował do tej sukcesji, do tego, że zostanie cesarzem.

Działań władzy wykonawczej, między innymi tam się pojawia pomysł, który zostanie zrealizowany w czasach Stanisława Augusta, to znaczy pomysł Rady Nieustającej.

Finalnie ta recepta na poprawę losu Rzeczypospolitej, organizacji Rzeczypospolitej pozostaje tylko receptą na papierze, natomiast zapytam ciekawostkowo o inną receptę, którą opracował Stanisław Leszczyński, o której ostatnio nawet wspominał prezydent Francji Emmanuel Macron.

I też trzeba powiedzieć, no właśnie, jeśli ktoś ma w oczach ten wizerunek Matejkowski, jakoby Stanisława Leszczyńskiego, to warto mieć świadomość, że taką sylwetkę to Leszczyński mógł mieć tak mniej więcej do 1710 roku.

No to wymieńmy może dziadkiem, których Ludwików był Polak Stanisław Leszczyński.

Lotaryngi Stanisław Leszczyński spłonął, bo zapalił mu się szlafrok.

Wychodzi na to, że Stanisław Leszczyński był po prostu jednym z wielu naszych rodaków, którzy chcieli dobrze, ale wyszło tak jak wyszło.

No to muszę zadać to pytanie dla porządku, dla przyzwoitości, chociaż oczywiście zdaję sobie sprawę, że na podium się to Stanisław Leszczyński raczej nie znajdzie, ale umieściłaby go pani gdzieś na tej liście, czy może na tej liście hańby wręcz.

Nawet ci, którzy byli współpracownikami króla Augusta III z familii, korespondowali ze Stanisławem Leszczyńskim.

No i jak to traktaty, prawda, tego typu, raczej jako wizja, ale on zapłodnił myśl reformatorską, do której nawiązywali członkowie familii, do której nawiązał Stanisław Konarski w swoim słynnym dziele o skutecznym rad sposobie, do której to myśli nawiązywał też Stanisław August już jako król przeprowadzając, czy próbując przeprowadzać reformy w kraju.