Mentionsy

Kto by pomyślał, że będzie to początek trwającej kilka wieków historii bezwzględnej walki, podstępów, znaczących bitew i politycznej rozgrywki.

Jakie były początki istnienia zakonu niemieckiego na ziemiach polskich?

Nazywam się Cezary Korycki i zapraszam na podcast Muzeum Historii Polski.

To jest podcast Muzeum Historii Polski.

Adama Mickiewicza w Poznaniu, z Wydziału Historii.

Będziemy rozmawiali o dziejach krzyżaków na ziemiach polskich.

do jednego z najpopularniejszych odcinków podcastu Muzeum Historii Polski, właśnie tego podcastu poświęconego Krzyżakom, podcastu, o którym kiedy mieliśmy okazję pierwszy raz rozmawiać, to gdzieś tam się skonfrontowaliśmy, bo rozmawialiśmy o tym, czy obecność zakonu niemieckiego na ziemiach polskich można traktować i można kolokwialnie nazywać w dziedzinie przekrętu, także dzisiaj to będzie wyjaśnione.

Panie profesorze, co jest prawdą, a co jest legendą w całej historii krzyżaków na ziemiach polskich?

Vogelsang, czyli śpiew ptaka i tych dwóch pierwszych braci, którzy pojawili się na polskich ziemiach.

I od Piotra dowiadujemy się, że w odpowiedzi na ofertę Konrada Mazowieckiego, skierowaną do wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Hermana von Salza, zostali tutaj rzeczywiście przysłani, tutaj, czyli do Polski, na Mazowsze, dwaj bracia zakonu.

Więc 100 lat później, zupełnie odrębny nut tradycji, zeznaje polski świadek i on też mówi o dwóch braciach krzyżackich.

Z jednej strony wiemy, że był rzeczywiście ktoś taki jak ten Konrad von Landsberg, no i ta informacja tego polskiego świadka na procesie warszawskim.

Więc parę rzeczy nam się tutaj bardzo dobrze zgadza i rzeczywiście możemy przyjąć, że takie poselstwo złożone z tych dwóch braci rzeczywiście do Polski przybyło.

Tutaj znowu mamy potwierdzenie tej tradycji, znowu jeden ze świadków na procesie warszawskim, a więc 100 lat później, notabene polski rycerz, ale z ziemi chełmińskiej, który notabene brał udział też w podboju Pomorza Gdańskiego w wojskach krzyżackich.

Ale to pytanie, czy krzyżacy troszeczkę tutaj tej historii nie poprawili na swoją korzyść, ponieważ kilkanaście lat później okazuje się, że templariusze zaczęli mieć pewien problem z tym, że krzyżacy używają białych płaszczy, że noszą białe płaszcze.

I od tych płaszczy oni nawet byli nazywani po niemiecku Graumentler, czyli jakbyśmy to mieli na polski przełożyć jednym słowem, to szaropłaszczowcy, czy bracia w szarych płaszczach.

krzyżacko-polskich w wieku XIV-XV, no i oczywiście przez pryzmat tego fatalnego dziedzictwa w okresie nowożytnym, przez pryzmat tej antypolskiej polityki, tych post-krzyżackich, już sekularyzowanych Prus.

Też Zygmunt Stary jest właśnie przez, czy był przez wielu polskich historyków oceniany właśnie negatywnie z powodu zaprzepaszczenia, czy rzekomego zaprzepaszczenia tej szansy, czy tej dziejowej możliwości.

Opiewalibyśmy go jako prekursora zjednoczenia ziem polskich.

A jaki udział w pojawieniu się braci niemieckich na ziemiach polskich, umownej dzisiejszej Polski, odegrał Henryk Brodaty?

Henryk Brodaty to był pierwszy polski władca, o którym wiemy, że nawiązał kontakty z krzyżakami, ponieważ już w roku 1222 sprowadził krzyżaków na Śląsk.

pogranicznych powiedzmy Polski, czy Joannitów też osadzano używając dokładnie tej samej formuły.

Kronikarz Wielkopolski pomylił pewne fakty.

Rzeczywiście Henryk Brodaty tutaj odegrał istotną rolę i jeszcze jedna rzecz, już po sprowadzeniu Krzyżaków, Henryk Brodaty nadal interesował się tymi sprawami pruskimi i nadal bezpośrednio angażował się w walkę z Prusami, bo tutaj warto wspomnieć o takiej wielkiej wyprawie polskich książąt, która miała miejsce, dokładnie nie wiemy, tutaj datacja jest niepewna, niepewna, przepraszam, bo 1234 albo 1935,

W każdym razie praktycznie większość polskich książąt wybrała się na tą wyprawę, bo tam był i Konrad Mazowiecki, jego syn Kazimierz Kujawski, Henryk Brodaty, Henryk Pobożny, Władysław Odonic, książę Pomorski Świętopełk ze swoim bratem Samborem.

A dlaczego już po wielu, wielu wiekach od przybycia krzyżaków na ziemię polskie, w polskiej i niemieckiej historiografii pojawiło się takie słowo, które dla mnie przynajmniej stało się takim słowem niemieckim, które było kością niezgody pomiędzy historykami.

przepojonej duchem takiej przekonania wyższości, o cywilizacyjnej wyższości żywiołu niemieckiego nad żywiołem polskim czy żywiołem słowiańskim.

Z drugiej strony mamy taką dosyć skrajną odpowiedź polskiej historiografii tamtej doby.

Jakoby Konrad chciał zdobyć te Prusy dla siebie, jakoby nie było w ogóle zagrożenia ze strony Prusów dla ziem Polski, absolutnie się nie broni.

Czy był to polski zakon?

Tak, czy był to polski zakon?

Jeśli za kryterium polskości uznamy to, że ten zakon rzeczywiście działał w ciągu swojej bardzo krótkiej historii na ziemiach polskich, to możemy powiedzieć, że był to zakon polski, ale tylko wedle tego kryterium, tylko pod tym względem, bo wszystkie inne względy każą zaprzeczyć temu stwierdzeniu, ponieważ członkowie tego zakonu

Natomiast ten zakon nie powstał na ziemiach Polski, bo takie pogłębione badania wskazują na to,

przeszli na ziemię polskie.

I w tym momencie właściwie kończy się historia tego zakonu na ziemiach polskich i prawie w ogóle się kończy, ponieważ jeszcze w 1240 roku mamy ostatni dokument, tym razem w Mecklenburgi, gdzie jeszcze grupa tych braci rycerzy, tych rycerzy Chrystusa z Prus występuje wspólnie, dokonuje pewnej transakcji.

Wielu polskich historyków też nie mogło zaakceptować.

Nie mogło się wielu polskim historykom pomieścić w głowie, no jakże to ten Konrad Mazowiecki mógł de facto oddać całkowicie jakiś kawałek swoich ziem krzyżakom.

I tutaj dla ścisłości trzeba dodać, że pierwszym historykiem, który zakwestionował ten przywilej, nie był historyk polski, ale historyk niemiecki, Max Perlbach.

chrześcijańsko-muzułmańskimi, że tutaj rzeczywiście gdyby ten dokument miał być spisany na ziemiach polskich przez kogoś działającego z polecenia księcia Konrada Mazowieckiego, no to Prusowie nie mogli być określeni jako Saracenie, ale po prostu jako Prusowie, czy jako po prostu Poganie.

Nie byliśmy może w tym krucjatowym mainstreamie, ale jednak te kontakty z tym ruchem krucjatowym tutaj były, więc przeniesienie tego pojęcia na grunt Polski było jak najbardziej, czy dałoby się jak najbardziej tutaj wytłumaczyć.

Właściwie potem kolejne pokolenia polskich historyków tę tezę odrzuciły.

tę tezwę powtarzały, aż do lat 90., kiedy prof. Tomasz Jasiński, mój mistrz, jako pierwszy właściwie polski historyk, zanegował tę tezę o fałszywości, o nieautentyczności przywileju Kruszwickiego.

Mianowicie wystawca tego dokumentu, Fryderyk II, mówi o tym, że przyszedł do niego wielki mistrz zakonu krzyżackiego, Herman von Salza i powiedział mu o tym, czy opowiedział o tym, że książę, polski książę, książę Mazowsza i Kujaw, Konrad,

Jest Henryk Brodaty, żyje jeszcze wtedy Władysław Laskonogi, książę wielkopolski i rozpoczyna się po prostu walka o tę schedę po Leszku Białym.

I to jest czas, w którym właśnie to dążenie do opanowania Krakowa, tej stolicy, tego najważniejszego ośrodka władztwa piastowskiego i tej najważniejszej dzielnicy małopolskiej, największej, najludniejszej,

Zapraszamy do subskrypcji kanału Muzeum Historii Polski, tak aby nie ominęły Państwa kolejne odcinki.