Mentionsy

Jak wyglądały pierwsze lata II Rzeczpospolitej?

O tym, jak konflikty wewnętrzne w II Rzeczpospolitej napędziły radykalizmy, wywracając ostatecznie polską demokrację, rozmawiam z prof. Andrzejem Friszke z Instytutu Studiów Politycznych PAN.

Tak, ale przybliżmy to troszkę, bo Gabriel Narutowicz jest politykiem, który właściwie z poręki Józefa Piłsudskiego zostaje kandydatem, a potem zostaje wybrany na prezydenta II Rzeczpospolitej przy znacznym wsparciu, które zostało udzielone przez blok mniejszości narodowych.

mają głos decydujący co do ustroju i spraw oświaty, gospodarki i wielu innych kwestii kulturowych również, a zarazem prawica narzuca swoje rozwiązania w obszarze praw związkowych, praw pracowniczych, reguł strajku.

A z czego budować państwo, jeżeli nie ma jak ściągnąć podatków, nie ma źródeł finansowania armii, administracji?

Rok 1924 i 1925 to chyba są takie momenty w dziejach II Rzeczpospolitej, kiedy jednak mamy do czynienia z konsensusem wokół stabilizacji państwa.

I tak pojawił się Aleksander Skrzyński i jego rząd i tutaj dochodzimy do takiego fragmentu historii II RP, który w moim przynajmniej przekonaniu jest jakoś jakby zapomniany, czy jakby słabiej znany, a mianowicie antyrobotnicze pomysły na rozwiązanie problemów gospodarczych, które rząd Aleksandra Skrzyńskiego ze sobą przyniósł.

Moim zdaniem nie dość dobrze zbadany, a na pewno nie dość dobrze osadzony w całej opowieści o II Rzeczpospolitej.

A chciałbym, żebyśmy jednak patrzyli na tę część II Rzeczpospolitej, która była przed rokiem 26.

Czyli przywódca Polskiej Partii Socjalistycznej.

Potem mamy całe skomplikowaną historię, że tak powiem wojny w Galicji trwa pół roku, wypchnięcia sił ukraińskich wojskowej, armii normalnej poza ten teren.

Znaczy trzeba, zbudowanie tutaj lojalności tych obywateli było wielkim problemem i się nie udało przez całą II Rzeczpospolitą.

No ale mieli rozmaite aspiracje związane z prawami ekonomicznymi, z prawami własnej religii i jej pielęgnowania, swojego języka, swojej kultury.

Jednym słowem, Polska miała naraz z tymi czterema mniejszościami ogromne problemy, ponieważ każdy o innym charakterze i ułożenie tego w ciągu tak krótkiego okresu, jak istniała II Rzeczpospolita, było w zasadzie niemożliwe.

Sikorski-Majski to zdołali doczłapać, że tak powiem, do armii Andersa i tam umarli z wycieńczenia, no bazując na tych posiłkach, zupkach czy pomocy lekarskiej.

A niektórzy, a niektórzy, no to właśnie już może nie oni, tylko ich dzieci służyły wojsku polskim w armii Andersa.

Panie profesorze, tak naprawdę powodem, dla którego pomyślałem sobie, że muszę z panem porozmawiać, jest pańska najnowsza książka Czekając na rewolucję i to jest drugi tom, jak sądzę, pewnie pomyślany na więcej tomów serii.

Ja w tej swojej książce cytuję takie wypowiedzi wewnętrzne na radach komunistycznych, na zjazdach partii komunistycznych, które jasno pokazują, że to, że zawarto porozumienie w Rydze o uznaniu państwa polskiego, to jest tak zwana pieredyszka.

Jak wiemy, tak się ostatecznie stało, ale to w toku tego, co się działo na froncie wschodnim II wojny światowej, to zostawimy sobie na zupełnie może kiedyś inną rozmowę.

Mieli powiedzieć, że tu się toczy walka, a my nic nie mamy do powiedzenia w tej materii?

Jaki był stopień autonomii partii komunistycznej wobec Moskwy?

Miałem wielką przyjemność rozmawiać z profesorem Andrzejem Friszkę z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.