Mentionsy

Historia BEZ KITU
Historia BEZ KITU
20.05.2026 08:00

Autorytaryzm po polsku. System rządów Sanacji w Polsce 1926-1939. Prof. Andrzej Friszke

Sanacja była obozem politycznym, który przejął władzę w Polsce po przewrocie majowym dokonanym przez Józefa Piłsudskiego w 1926 roku. Jej rządy początkowo miały na celu „uzdrowienie” życia politycznego, jednak z czasem doprowadziły do wzrostu autorytaryzmu i ograniczenia demokracji, m.in. poprzez osłabienie roli parlamentu i zwiększenie uprawnień prezydenta. Władze sanacyjne zwalczały opozycję, czego przykładem były proces brzeski i obóz w Berezie Kartuskiej. 12 maja 2026 roku mija dokładnie setna rocznica zamachu majowego, który zapoczątkował okres rządów sanacji w II Rzeczypospolitej.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Andrzejem Friszke, pracownikiem Instytutu Studiów Politycznych PAN.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl

Rozdziały (12)

1. Wprowadzenie i przedstawienie gościa

Profesor Andrzej Friszke omawia historię Sanacji z Józefem Piłsudskim.

2. Poczatków Sanacji i demokracji parlamentarnej

Diskussja o początkach Sanacji i związkach Piłsudskiego z demokracją parlamentarną.

3. Konflikt między Piłsudskim a Sejmem

Analiza konfliktu między Piłsudskim a Sejmem w latach 1918-1920.

4. Struktura armii i konflikt z ND

Opis konfliktu między Piłsudskim a Endecją, a także zabójstwo Narutowicza.

5. Demonstracje i agitacja

Opis masowych demonstracji i agitacji przeciwko Piłsudskiemu.

6. Wycofanie się Piłsudskiego do Sulejówka

Opis wycofania się Piłsudskiego do Sulejówka i jego wpływu na sytuację polityczną.

7. Reformy gospodarcze i inflacja

Analiza reform gospodarczych i wpływu inflacji na sytuację polityczną w Polsce.

8. Konflikt z lewicą i rząd Witosa

Opis konfliktu między lewicą a rządem Witosa, a także wpływu inflacji na sytuację gospodarczą.

9. Reformy gospodarcze i polityka wobec mniejszości

Rozważania nad reformami gospodarczymi, takimi jak ograniczenie prawa strajku i zmiany wyborcze, oraz polityką wobec mniejszości narodowych, w tym konflikt z rządem Witosem i zamach stanu.

10. Repressje i konflikty polityczne

Profesor opisuje konflikty polityczne w Polsce pod sanacją, w tym represje i polaryzacje ideologiczne, podkreślając brak możliwości polskiej demokracji wówczas.

11. Sanacja jako rozjemca

Profesor analizuje roli sanacji jako rozjemcy w konfliktach politycznych, mówiąc o represjach i procesach sądowych.

12. Kryzys demokracji

Profesor omawia kryzys demokracji w Polsce pod sanacją, podkreślając niestabilność i konflikty społeczne.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 25 wyników dla "Piłsudskiego"

No oczywiście te początki, ja przynajmniej kojarzę z czymś, co się nazywa rozczarowaniem marszałka Piłsudskiego polską demokracją.

Druga rzecz, to był bardzo ważny i to w okresie całym tym, do roku 26 było bardzo ważne, też w myśleniu Piłsudskiego, on uważał, że nie należy Sejmowi dać kontroli nad armią.

Pod ręką Piłsudskiego, mówimy tutaj o okresie właśnie wojny roku 19-20, no to wszystkie te trzy gremia funkcjonowały.

Druga rzecz, która była zasadnicza, to była dzieliła Piłsudskiego z Endecją wizja tego, czym właściwie ma być państwo polskie.

To są zapiski Świtalskiego, jednego z najbliższych ludzi Piłsudskiego.

To był jeden z najbliższych ludzi Piłsudskiego do tego stopnia, że jak przyjeżdżał Piłsudski do Warszawy na rozmowy z jakimiś politykami, to się zatrzymywał w mieszkaniu Świtalskiego właśnie.

Można powiedzieć, że to jest z najwyższej wagi świadectwo sposobu patrzenia Piłsudskiego na różne rzeczy.

rozmowy Piłsudskiego z prezydentem, on tu przyjeżdżał i o pretensje, ale to wszystko się koncentruje właśnie wokół tego, jak mają być zorganizowane najwyższe władze wojskowe, a nie na przykład na policję gospodarczej, czy sposobie formowania rządu, czy prawach Sejmu.

To teraz zrozumiałe, dlaczego po zamachu majowym, jakże krwawym, ale dla Piłsudskiego zwycięskim, nie było rozwiązania Sejmu.

No moim zdaniem tak naprawdę to chyba po tej rozmowie Wojciechowskiego i Piłsudskiego na moście Poniatowskiego.

Wystarczy, żeby Wojciechowski się ugiął, dał dymisję gabinetowi Witosa i powołał inny gabinet, innego premiera, a jednocześnie myślę, że spodziewał się, że dzięki tej demonstracji wymusi też na prezydencie korzystne rozwiązanie w zakresie powrotu Piłsudskiego do wojska na naczelne stanowisko wojska.

Półki nie doszły do Warszawy, dlatego że po stronie Piłsudskiego działały związki zawodowe, kolejarze, niektórzy dowódcy i oni opóźniali transport.

czyli na przykład z Wilna do Warszawy, bo to był okręg Ryza Śmigłego i on wysłał tam posiłki na stronę Piłsudskiego.

Liczymy na to, że ta wojna na ulicach Warszawy przeniesie się na prowincję, ogarnie klasę robotniczą, która ze stron, czyli ta Piłsudskiego, będzie musiała wziąć do walki, rozdać broń robotnikom i wtedy się zaczną ostre walki na ulicach.

On nie był żadnym sympatykiem Piłsudskiego przed 1926 rokiem, ale tutaj, no więc właśnie, strategicznie dla Piłsudskiego ważne było, jeżeli chciał w ogóle jeszcze robić wybory w Polsce, a chciał,

Mamy jednak sukcesy Piłsudskiego w przyciąganiu tych szerokich różnego rodzaju ruchów społecznych.

pierwszego premiera w 1929 właśnie z grupy pułkowników, ale to jest oczywiście Walery Sławek, od początku organizator BBWR, jeden z najbliższych ludzi Piłsudskiego, co najmniej od roku 1905.

No a przyszli właśnie pułkownicy i oni będą rządzić do śmierci Piłsudskiego do roku 1935.

No i właśnie próba doprowadzenia do tego, żeby konstytucja została wprowadzona, która będzie organizowała państwo w czasie, kiedy już Piłsudskiego nie będzie.

No to jest konstytucja, jeżeli o tym mamy mówić, która w 1935 wchodzi życie w kwietniu dosłownie na parę, no nawet nie na miesiąc przed śmiercią Piłsudskiego.

No i w związku z tym Mościcki po śmierci Piłsudskiego uznał, że nie ma żadnego powodu, żeby on ustępował.

Obóz rządzący się skupił, ta elita rządząca się skupiła albo wokół Mościckiego, albo coraz większa grupa koło Rydza-Śmigłego, jako następcy Piłsudskiego pod względem, znaczy jako naczelnego wodza.

I to jest ten nasz problem, że jakże często demokratyczni politycy w Polsce pytani, kto jest jakimś ważną postacią ze sfery polskiej polityki, wymieniają Piłsudskiego.

To znaczy oczywiście państwo stworzyło więcej osób, to jasne, ale rola przywódcza Piłsudskiego w stworzeniu tego państwa w listopadzie 18 roku jest absolutnie kluczowa.

Powiedziałbym zdrada Piłsudskiego, dlaczego to powiem?