Mentionsy
Autorytaryzm po polsku. System rządów Sanacji w Polsce 1926-1939. Prof. Andrzej Friszke
Sanacja była obozem politycznym, który przejął władzę w Polsce po przewrocie majowym dokonanym przez Józefa Piłsudskiego w 1926 roku. Jej rządy początkowo miały na celu „uzdrowienie” życia politycznego, jednak z czasem doprowadziły do wzrostu autorytaryzmu i ograniczenia demokracji, m.in. poprzez osłabienie roli parlamentu i zwiększenie uprawnień prezydenta. Władze sanacyjne zwalczały opozycję, czego przykładem były proces brzeski i obóz w Berezie Kartuskiej. 12 maja 2026 roku mija dokładnie setna rocznica zamachu majowego, który zapoczątkował okres rządów sanacji w II Rzeczypospolitej.Zapraszamy do wysłuchania i obejrzenia rozmowy z prof. Andrzejem Friszke, pracownikiem Instytutu Studiów Politycznych PAN.#historiabezkitu Zapraszamy do wsparcia naszej działalności poprzez serwisy: Patronite.pl/historiabezkitu.pl czyBuycoffee.to/historiabezkituZajrzyjcie również na naszą stronę internetową: https://historiabezkitu.pl
Rozdziały (12)
Profesor Andrzej Friszke omawia historię Sanacji z Józefem Piłsudskim.
Diskussja o początkach Sanacji i związkach Piłsudskiego z demokracją parlamentarną.
Analiza konfliktu między Piłsudskim a Sejmem w latach 1918-1920.
Opis konfliktu między Piłsudskim a Endecją, a także zabójstwo Narutowicza.
Opis masowych demonstracji i agitacji przeciwko Piłsudskiemu.
Opis wycofania się Piłsudskiego do Sulejówka i jego wpływu na sytuację polityczną.
Analiza reform gospodarczych i wpływu inflacji na sytuację polityczną w Polsce.
Opis konfliktu między lewicą a rządem Witosa, a także wpływu inflacji na sytuację gospodarczą.
Rozważania nad reformami gospodarczymi, takimi jak ograniczenie prawa strajku i zmiany wyborcze, oraz polityką wobec mniejszości narodowych, w tym konflikt z rządem Witosem i zamach stanu.
Profesor opisuje konflikty polityczne w Polsce pod sanacją, w tym represje i polaryzacje ideologiczne, podkreślając brak możliwości polskiej demokracji wówczas.
Profesor analizuje roli sanacji jako rozjemcy w konfliktach politycznych, mówiąc o represjach i procesach sądowych.
Profesor omawia kryzys demokracji w Polsce pod sanacją, podkreślając niestabilność i konflikty społeczne.
Szukaj w treści odcinka
czyli prawa wyborcze wszystkich obywateli, niezależnie od religii, narodowości i płci i zostają rozpisane wybory do Sejmu, któremu, jak zostanie ten Sejm zwołany, złoży swój urząd i już zostanie powołany raz jeszcze Naczelnika Państwa, ale już z określonymi przez ten Sejm kompetencjami.
Czy Sejm?
O tyle było to zasadniczym problemem, że Sejm w zasadzie w wielu istotnych funkcjach był zdominowany przez jego przeciwników.
Jeżeli patrzymy na politykę zagraniczną, na politykę wschodnią w tych latach, kiedy był naczynnikiem państwa, no to w zasadzie ją realizował mijając Sejm.
Natomiast Sejm przejął następnie działania na konferencji w Rydze i traktat Ryski, no to jest dzieło polityków sejmowych.
Druga rzecz, to był bardzo ważny i to w okresie całym tym, do roku 26 było bardzo ważne, też w myśleniu Piłsudskiego, on uważał, że nie należy Sejmowi dać kontroli nad armią.
Minister siłą rzeczy jest wybierany przez Sejm i tego Piłsudski nie chciał absolutnie zaakceptować, żeby Sejm via minister kontrolował armię i politykę personalną w armii, o to raczej chodziło.
Nie możemy ich nie wpuścić do Sejmu, no ale nie mają prawa głosować ani za rządem, ani za prezydentem.
Podniecane przez ważnych polityków, posłów na Sejm, m.in. generała Hallera, Stanisława Grabskiego, ale też takich działaczy gospodarczo-politycznych byli, tacy to warstwo rozwój takie było.
To jest zapisane w programach uchwałach rad naczelnych, to jest w końcu zapisane w projektach ustawodawczych złożonych w Sejmie jeszcze przed majem 26 roku.
I tym samym uzyskamy w Sejmie polską większość.
rozmowy Piłsudskiego z prezydentem, on tu przyjeżdżał i o pretensje, ale to wszystko się koncentruje właśnie wokół tego, jak mają być zorganizowane najwyższe władze wojskowe, a nie na przykład na policję gospodarczej, czy sposobie formowania rządu, czy prawach Sejmu.
To teraz zrozumiałe, dlaczego po zamachu majowym, jakże krwawym, ale dla Piłsudskiego zwycięskim, nie było rozwiązania Sejmu.
Tak, no Sejm był rozproszony.
28 to jest jasne, że te wybory dadzą efekty takie, że wyjdą partie, które mają sposób w Sejmie i będą chciały mieć coś do powiedzenia.
nie dając fotela marszałka Sejmu Bartlowi, na co liczył właśnie Piłsudski, liczył Bartel, a socjaliści postanowili wykonać ten gest opozycyjny i wysunęli Daszyńskiego.
Daszyński został marszałkiem, Bartel przegrał, co rzeczywiście w kategoriach tego, jak wiemy dzisiaj, też to jest respektowane, że największy klub sejmowy ma marszałka.
Są wymierzone właśnie w sojuszników z maja 26, w polityków PSL, wyzwolenia przede wszystkim, ale też w PPS, czy polityków PPS, którzy w Sejmie stanęli oporem przeciwko temu sposobowi sprawowania władzy, przeciwko rządom niekontrolowanym, przeciwko obchodzeniu konstytucji.
To polegało w gruncie rzeczy na blokowaniu Sejmu.
Zwołuje, odracza, zamyka sesje sejmowe prezydent.
Można zwołać, ale nie otworzyć posiedzenia Sejmu i następnie go odroczyć.
Druga rzecz to była taka, że też na mocy tej poprawy w Konstytucji z roku 26 prezydent otrzymał prawo wydawania dekretów z mocą ustawy do czasu najbliższego posiedzenia Sejmu, gdzie dekret powinien być zatwierdzony, ale już nie przeredagowany na przykład.
Natomiast przy ówczesnym stanie prac sejmowych, rozgorączkowania braku większości, to dało szansę wprowadzenia szeregu rozwiązań prawnych, które były niezłe.
To już był inny Sejm wtedy.
To już był inny Sejm, tak, tak.
Ostatnie odcinki
-
Plan, przymus i niedobór - o gospodarce radziec...
24.06.2026 08:00
-
Między terrorem a polityką. Z dziejów izraelski...
17.06.2026 08:00
-
Od ideologii do pragmatyki rządzenia. Historia ...
10.06.2026 08:00
-
Duszny rok 1944. Sprawa zbrodni na Ludwiku Wide...
03.06.2026 08:00
-
Żydowski Związek Wojskowy. Fałszywe świadectwa ...
27.05.2026 08:00
-
Autorytaryzm po polsku. System rządów Sanacji w...
20.05.2026 08:00
-
Tam, gdzie krosna nie milkły: Łódź przed 1914 r...
13.05.2026 20:57
-
Al-Kaida – od dżihadu do geopolityki strachu. P...
06.05.2026 08:00
-
Wielka Brytania w czasie II wojny światowej cz....
29.04.2026 08:00
-
Dzieje Karabachu: W cieniu konfliktu armeńsko-a...
22.04.2026 08:25